حاجی و روح
حاجی و روح
بیرگون بیر لوتو آدامین ایشی چوخ دالی دوشموشدو. گونو چوخ پیس گئچیردی. روحون اورهیی لوطویا یاندی. یانینا گلیب دئدی: "لوتو باشی نییه بئله غمگینسن؟"
لوتو دئدی: "واللاه بیر یاندان گلیریم گلمیر، خرجلیگیم یوخدو، بیر یاندان بوشلو دوشموشم! وضعیم چوخ پیس گئچیر".
روح دئدی: "غوصصه ائلهمه! من بیر یاخشی عربی آتا دؤنهرم، سن ده منی آپاریب ساتیب خرجلیگیوی چیخاردارسان.
روح بونو دئییب بیر ویرد اوخویوب گؤزل بیر عربی آت اولدو. لوتو سئوینجک آتین جیلوووندان یاپیشیب، شهره چیخارتدی. بیر دؤلتلی حاجینین قاپیسینین قاباغینا آپاردی. لوتو حاجیدان نئچه دفعه پول ایستهمیشدی، حاجیدا وئرمهمیشدی. حاجی ائشیگه چیخاندا گؤزو بیر گؤزل عربی آتا ساتاشدی. حاجی دئدی:
حاجی دئدی: لوتو باشی بو آتی هاردان آلمیسان؟ نه یاخشی آتدی!
لوتو دئدی: حاجی! بو آتی امیرلردن بیری منه باغیشلاییب. ساتیرام. آل!
- نئچه دئییرسن؟
- اون مین تومن.
- یاخشی آتدی آما بو قییمتلره دهیمز.
- حاجی! بوندان دا آرتیغا دهیر! پول لازیمیمدی ساتیرام.
اویان بویان، حاجی آتی سککیز مین تومنه لوتودان آلیب ائوینه آپاردی. حاجی آتین شوقوندان یئرده-گؤیده دورموردو. بیر تمیز اوتاغی بوشالدیب آتی اواریا باغلادی و پروانه کیمین اونون باشینا دولانیردی، سیغارلاییب، تومارلاییردی.
آخشام چاغی اؤزو آتین جیلوووندان یاپیشیب، قاپی قاباغیندا اولان سو لولهسینین یانینا سووارماغا گتیردی. آت آغزینی لولهیه دایاییب، سو ایچمگه باشلادی. حاجی دا لذت ایله اونا باخاراق آغزی ایله فیشقیراق چالیردی. بیردن گؤردو آتین آغزی-بورنو سو لولهسینین ایچینه گیریب، یاواش-یاواش سو لولهسینین ایچینه گئتمکدهدی. حاجی گؤردویونه اینانا بیلمیردی کی، او یئکهلیکده آتین باشی بو دارلیقدا سو لولهسینین ایچیندهدی و گؤرسنمیر کی هئچ هله آتین بوینودا یارییا کیمی لولهیه گیرمیشدی و گئت-گئت ایچری گئدیردی. حاجی هر نه گوجو وارایدی جیلووو چکدی آما گوجو چاتمادی. بو های-هایدا آتین دوشو و سورا دا قاباغ آیاخلاری دا لولهیه گیردی. حاجی چیغیریب، باغیریب هارای چکدی. اوشاقلار حاجینین دؤرهسینی آلیب ایشین نه اولدوغونو حاجیدان سوروشان زامان آت تمامن لولهیه گیرمیشدی.
حاجی دئدی: نه اولاجاق! ائویم ییخیلدی. سککیز مین تومنلیک آتیم سو ایچرکن گیردی بو سو لولهسینه!
اوشاقلار قاه-قاه چکیب گولدولر و حاجینی هویا باساراق دئدیلر:
- حاجی دهلی اولموسان یا نهدی؟ او یئکهلیکده آت نه جور بو دارلیقدا لولهنین ایچینه گیره بیلر.
حاجی حیرصلهنیب اوشاقلاری قووالادی کی:
- دهلی اؤزوزسوز جد-آبادیزدی. هله منیم اؤز دردیم اؤزومه بس دهییل منه دهلی آدی دا قویورسوز...!
بو زامان بؤیوکلر ییغیشیب، حاجینی دانلادیلار کی:
- حاجی! سنین ساققالین آغاریب، نه اوچون اوشاقلار ایله باش-باشا قوشورسان؟
حاجی دئدی:
- آخی بیلمیرسیز کی! منیم آتیم سو ایچنده بو سو لولهسینین ایچینه گیردی. ایندی بونلاردا منیمله باش-باشا قوشورلارکی حاجی دهلی اولوبدور!
دئدیلر: آخی حاجی! سن اؤزون بیر فیکیرلش گؤر او یئکهلیکده آت نه جور بو دارلیقدا لولهنین ایچینه گیره بیلر. بو لولویه بارماق دا زور ایله گیره بیلر!
حاجی دئدی:
- واللاه من ده بیلیرم کی عاغلا سیغیشان دهییل. آما نه ائلهییم. من اؤزوم اؤز گؤزوم ایله گؤردوم کی آت بو سو لولهسینه گیردی.
جماعت دئدیلر: بئچارا حاجی دهلی اولوبدور.
حاجی بو سؤزو ائشیتدیکده گئنه ده حیرصلهنیب خلقه هجوم گتیرهرک یامانلاماغا باشلادی. خلق ده اونو هویا باسیب، اویناتماغا باشلادیلار. بو زمان مأمورلار گلیب حاجینی توتوب ایدارهیه آپاردیلار. اوردا دعوانین سببینی سوروشدوقدا قضیهنی اونلارادا نقل ائلهدی. قاضی باشینی توولویوب دئدی، حاجینی دهلی خانایا آپارین، قالار ائوده آرواد اوشاغینا صدمه وورار. یاخشی اولاندان سونرا ائوینه قایتارین.
حاجی دهلی خانادا اؤزونو دهلیلر ایچینده گؤردوکده وحشهته دوشوب چیغیریب، سس سالماغا باشلادی کی:
- آخی منیم هارام دهلیدیر!؟ منی نییه بورایا سالمیسیز؟!
مأمورلار دئدیلر: حاجی عئیب ائلهمز! اینشاءاله تئزلیک ایله توختارسان.
صاباح توختور گلیب، حاجی ایله کئف-احوال ائتدیکدن سونرا بیر قدر دانیشدی. حاجی ساغلام آداملار کیمی اونا جاواب وئریردی. توختور دئدی: حاجی! منجه سنین هئچ زادین دهییل! من تعجب ائدیرم کی سنی نییه بورایا سالیبدیلار.
حاجی دئدی:
- توختور واللاه منیم هئچ زادیم دهییل! فقط بیر حاق سؤز دانیشدیغیم اوچون منی گهتیریب، بورایا سالیبدیلار.
توختور دئدی:
- او حاق سؤز نهدیر؟
حاجی دئدی:
- سؤزون دوزو بیر گؤزهل آت آلمیشدیم. آپاردیم سووارام! اوولجه باشی سونرادا تمام بدهنی سو لولهسینین ایچینه گیرهرک غیب اولدو.
توختور گؤردو کی حاجینی عاغلی چوخدا سالیم دهییل. گتیریب بیر نئچه ایینه ووردو. سورادا نئچه نفر حاجینین دوستلاریندان اونون دهلی اولدوغونو سوروشماق اوچون گلدیلر. چوخلو صوحبت ائتدیکده هاممیسی تعجب ائتدیلرکی حاجی بو عاغیل-هوشو ایله نه اوچون دهلی خانایا سالینیب. آنجاق فقط آت بارهسینده دئدیگی سؤزلر اونون دهلیلیگینی گؤستهریردی.
اولاردان بیر نئچهسی توختورون یانینا گلیب توختورا دئدیلر کی حاجینین هر زادی دوزگون و اؤز یئریندهدی. فقط، بو آت بارهسینده دانیشاندا چاشیر. ایندی بیر جورلوگ ایله او کلمهنی اونون باشیندان چیخاردین گئتسین ایشینین دالیسینجا.
صاباح توختور گلیب حاجیدان سوروشدو کی:
- حاجی آت نئجه اولدو؟
حاجی دئدی:
- آت گیردی سو لولهسینه.
توختور دستور وئردی کی ایکی نفر حاجینی یئره اوزادیب یوغون آغاجلار ایله تاپداماغا باشلادیلار. حاجینین چیغیرماسی گؤیه اوجالدی. صاباح توختور گئنه گلیب حاجیدان سوروشدو کی:
- حاجی آت هار گیردی؟
حاجی دئدی:
- سو لولهسینه.
توختور گئنهده امر ائلهدی حاجینی سالدیلار آغاج آلتینا.
بیر آیا قدهر هر گون توختور حاجیدان بو سؤزو سوروشوردی. حاجیدا همان جاوابی وئریردی و توختوردا اونو آغاج آلتینا سالدیریردی کی بلکه بو سؤزو باشیندان چیغاردا. بیر گون دوستلادان بیری حاجینین یانینا گلدی گؤردو حاجی بئچارا بیر دهری اولوب بیر سوموک. سورشدو کی: حاجی نییه بئله اولموسان؟ حاجی دئدی:
- بس کی منی ووروب اذیت ائدیرلر.
دوستو دئدی: نه اوچون سنی وورورلار؟
حاجی دئدی:
- من بیر آت آلمیشدیم. آت سو ایچنده گیردی سو لولهسینه. اودور کی گونده منی وورولار کی نییه دئییرسن آت گیریب سو لولهسینه!
دوستو دئدی:
- حاجی ائله بیر زاد اولماز کی...
حاجی دئدی:
- آخی من اؤز گؤزوم ایله گؤردوم کی آت گیردی سو لولهسینه.
دوستو دئدی:
- توتاخ کی سن دوز دئییرسن. آما، سن گؤروسن کی بو سؤز اوسته گونده سنی وورولار. دئمه دا! یوخسا بو کؤتکلرین آلتیندا اؤلرسن.
حاجی بیر آز دوشونوب دئدی:
- سن دوز دئییرسن. بونلار منی اؤلدورهرلر. صاباحدان داها دئمرم.
صاباح توختور گلیب سوروشدوقدا، حاجی دئدی:
- آت الیمدن قورتاریب قاچدی.
توختور دئدی:
- آت سو لولهسینه گیرمهییبدی؟
حاجی دئدی: البته کی یوخ! او یئکهلیکده آت نئجه سو لولهسینه گیره بیلر؟
توختور سئوینیب دئدی: حاجی یاخشی اولوبدور، داها بوشلایین گئتسین.
حاجی ائوینه قاییتدیقدا سو لولهسینین قاباغیندان گئچنده، بیرده گؤردو کی آتین قولاقلاری و بورنو سو لولهسیندن ائشیگه چیخیبدیر. دئدی:
- من بیلیرم کی سن اورداسان، آما، او کؤتکلرین قورخوسوندان داها دئیه بیلمیرم.
سیز سایین یولداشلار بوردا تورک فلکلوریک آثاری اینترنتده اولانلاری اوخویا بیلرسیز